వికీపీడియా మేరకు, హైదరాబాద్ను 1591లో కులీ కుతుబ్ షాహీ నెలకొల్పాడంటారు. కానీ ఇది మొత్తము వాకువ(కథ) కాదు
తెలంగాణకి జైనమత జరిమి(చరిత్ర*) ఉంది. 1000 C.E. కి ముందే, జైన కోబైలు (క్షేత్రం*) గా పేరు పొందింది.
మచ్చుకకు, kulpakji ను చూడండి — ఇది కుతుబ్ షాహీ సావి (కాలం*) ముందే ( కాకతీయులకన్నా ముందే) ఉన్న మొనారి(ప్రముఖ*) జైన బైలు (క్షేత్రం*). అలాగే, కరీంనగర్లో బొమ్మలగుట్ట దగ్గర గుర్తించిన జైన పరిదెల్పాలు (శాసనాలు*) మరియు తెలుగు అల్లులు (పద్యాలు*), 945 C.E. నాటివి. ఈ అల్లులు పంప పొహి(కవి*) తమ్ముడు రాయించాడు/చెక్కించాడు (పంప పొహి కన్నడంలో మహాభారతాన్ని నుడించిన (అనువదించిన*) మొనారి పొహి) ఇతడు సబ్బినాడుకు(కరీంనగర్*) చెందిన వాడు అని, తెలుగు వాడే అని కొందరి తెలుగు జరిమికారుల(చరిత్రకారులు*) వాటు(వాదన*).
తెలంగాణం శాతవాహనుల సావి నుంచి నిలువుమయమే (జనమయమే*). చెప్పాలంటే శాతవాహనులకంటే, ఇంకా చాలా ముందు నుంచి నిలువుమయమే. ఈ జైన కోబైలు గురించి ఇప్పుడు ఎందుకు చెప్పాలి అంటారా ?
హైదరాబాద్ దగ్గరలోని చిలుకూరు వద్ద ఒకప్పుడు జైన మరం ఉండేది ; ఇది సుమారు 2000 ఏళ్ల నాటిది అని జరిమికారుల అంచనా. కాకపోతే దానీ కూలగొట్టి, అక్కడి రాళ్లను దగ్గరలో ఉన్న చెరువు కట్టడంలో వాడేశారు. ఆ రాళ్లలో ఒకదానిపై "janina basadi" ( may be “జనీన వసతి”) అనే పరిదెల్పం కూడా గుర్తించారు.
అదే సావి నాటి, హైదరాబాద్ దగ్గరలో రష్ట్రకూట ఠేవ(శైలి*)లో కట్టబడిన ఒక చిన్న కోవెల కూడా ఉంది ; ఇది సుమారు 1000 ఏళ్ల నాటిది.
తెలంగాణ జరమికారుడు సురవరం ప్రతాప్ రెడ్డి రాసినదాని మేరకు ; గోల్కొండ సల్తనేట్లో 7వ ఏలిక అయిన అబ్దుల్లా కుతుబ్ షాహి తన కోట (నేటి గోల్కొండ కోట) పునాది వెయ్యటం కోసం కొండయ్య అనే వ్యక్తి బాసట(సహాయం*) కోరాడు. కోట పునాది వెయ్యటానికి సంబంధించిన ఒప్పందం రాత రూపంలో, పర్షియన్ మరియు తెలుగు నుడిలలో రాయబడింది.
ఆ ఒప్పంద పొత్తాని సురవరం గారు వెతికి, కొండయ్య లెంబి(కుటుంబం*) వద్ద కనిపెట్టారు — దీనిపై గోల్కొండా తరాంకు(పత్రిక*)లో 1941లో ఆయన రాసిన విరివి-వ్రాలు(వ్యాసం) ను చదవవచ్చు:
గోల్కొండ కోట కూడా ఒక చిన్నపాటి పాత కాకతీయ కట్టడము పై కట్టబడి ఉండొచ్చు అన్న జాడలు ఉన్నాయి.
ఇప్పుడు హైదరాబాద్కి ఉన్న ఇతర పేర్ల గురించి:
భాగ్యనగర్/బాగ్నగర్ పేరు మీరు వినే ఉండొచ్చు — కొందరైతే దీనిని భాగమతి పేరు మీదనని అంటారు, మరికొందరైతే బాగ్ అంటే తోట అని, హైదరాబాద్ అనగా "సిటీ ఆఫ్ గార్డెన్స్" అంటారు .
అయితే ఇంకో పాత పేరు కూడా ఉంది — మానుగల్లు.
ఈ “మానుగల్లు” అనే పేరు కుతుబ్ షాహి రాసిన ఒప్పంద పొత్తములో కూడా కనిపిస్తుంది — ఇది "మాను" (చెట్టు) + "గల్లు" (రాళ్లు) అని అర్థం.
ఈ పేరు ఎలా వచ్చింది అనే దాని మీద నా ఆలోచన:
"ఇక్కడ ఏముంది **చెట్లు** **రాళ్లు** తప్ప" అని ఒక వాడకం ఉంది, దానిలో నుంచి **మానుగల్లు** పేరు వచ్చి ఉండొచ్చు కాబోలు
తెలంగాణలో చాలా ఊర్ల పేర్లలో "గల్లు" లేక "కొండ" ఉంటుంది:
* ఓరుగల్లు – ఏకశిలా నగరం (వరంగల్)
* మానుగల్లు / గొల్లకొండ
* పానగల్లు
* ఇనుగల్లు
* చలికల్లు
* రావికల్లు
* నాగరికల్లు/నకిరేకల్
* నల్లగొండ
* రాచకొండ
* దేవరకొండ
* హనుమకొండ
No comments:
Post a Comment